Wijsvinger tijdens tashahhud

قال أبو جعفر: (ويستقبل بأصبع رجله اليمنى القبلة، كما يفعل في السجود، ثم يبسط كفيه على ركبتيه، وينشر أصابعه، ولا يشير بشيء منها).
وذلك لما في حديث وائل بن حجر رضي الله عنه "أن النبي صلى الله عليه وسلم لما جلس افترش رجله اليسرى، ووضع يده اليسرى على فخذه اليسرى، ويده اليمنى على فخذه اليمني".
* وينشر أصابعه كما ينشرها في السجود والركوع، ولا يشير بشيء منها، لقوله صلى الله عليه وسلم: "كفوا أيديكم في الصلاة، واسكنوا في الصلاة".
[شرح مختصر الطحاوي - الجصاص - المجلد ١ - الصفحة ٦٢٨-٦٢٩]

Al-Tahawi zei: "Hij richt de tenen van zijn rechtervoet naar de Qiblah, zoals hij doet tijdens de neerknieling, vervolgens plaatst hij zijn handpalmen op zijn knieën, spreidt hij zijn vingers en wijst hij niet met een van hen." Dit is gebaseerd op de overlevering van Wa’il ibn Hujr (moge Allah tevreden met hem zijn), dat "wanneer de Profeet ﷺ zat, hij zijn linkervoet onder zich plaatste, zijn linkerhand op zijn linkerdij en zijn rechterhand op zijn rechterdij." Hij spreidt zijn vingers zoals hij dat doet tijdens de neerknieling en de buiging (rukū‘), zonder met een van zijn vingers te wijzen, volgens de woorden van de Profeet ﷺ: "Plaats jullie handen tijdens het gebed en blijf stil tijdens het gebed." [Sharh Mukhtasar al-Tahawi - Al-Jassas - Volume 1 - Pagina 628-629]

Al-Tahawi vermeldde de Hanafi-positie met betrekking tot de wijsvinger tijdens de Tashahhud. Hij gaf aan dat men noch met de wijsvinger moet wijzen, noch deze moet bewegen. Beide handen dienen plat op de dijen te blijven liggen.

Deze positie is gebaseerd op een overlevering die door al-Tahawi wordt genoemd, waarin de Profeet ﷺ opdroeg om stil te blijven tijdens het gebed. Volgens de Hanafi-opvatting zijn de overleveringen over het bewegen en wijzen met de wijsvinger opgeheven (mansukh), net zoals zij van mening zijn dat het heffen van de handen tijdens het gebed eveneens opgeheven is.

De oorspronkelijke positie van de Hanafi-madhhab is dat men de handen gedurende de gehele Tashahhud stil houdt en de wijsvinger helemaal niet opheft.

Sommige latere Hanafi-geleerden waren echter van mening dat het juister is om de wijsvinger aan het einde van de Tashahhud op te heffen bij het zeggen van "la ilaha" en deze daarna weer neer te laten. Dit verschilt van de opvatting van Abu Hanifa over deze kwestie.

قال: والإشارة بالإصبع فِي التَّشَهُّدِ حسنٌ، ولا بأس أن يشير به من تحت ساجه، وهو مُلْتَفٌّ به.
[النوادر والزيادات - المجلد ١ - الصفحة ١٨٨]

Ibn Abi Zayd al-Qayrawani vermeldde: Imam Malik zei: "Het wijzen met de vinger tijdens de Tashahhud is goed, en er is geen bezwaar tegen als iemand ermee wijst terwijl deze in zijn kleding gewikkeld is." [Al-Nawadir wal-Ziyadat - Volume 1 - Pagina 188]

ومن المجموعة، قال عليٌّ، عن مالك: ولتضع الْمَرْأَة يَدَيْهِا على فخذيها، وتشير بإصبعها.
[النوادر والزيادات - المجلد ١ - الصفحة ١٨٩]

Ibn Abi Zayd al-Qayrawani vermeldde: En uit al-Majmu‘ah vermeldde ‘Ali, overgeleverd van Malik: "Een vrouw dient haar handen op haar dijen te plaatsen en met haar vinger te wijzen." [Al-Nawadir wal-Ziyadat - Volume 1 - Pagina 189]

قال أبو زيد: قَالَ ابْنُ الْقَاسِمِ: رأيت مالكًا يُحَرِّك السبابة فِي التَّشَهُّدِ مُلِحًّا.
[النوادر والزيادات - المجلد ١ - الصفحة ١٨٨]

Ibn Abi Zayd al-Qayrawani vermeldde: Ibn al-Qasim zei: "Ik zag Malik de wijsvinger tijdens de Tashahhud voortdurend (of herhaaldelijk) bewegen." [Al-Nawadir wal-Ziyadat - Volume 1 - Pagina 188]

Imam Malik staat zowel het bewegen van de vinger als het enkel wijzen ermee toe.

Het bewegen van de wijsvinger dient niet overdreven op en neer te gaan, maar eerder een subtiele beweging te zijn terwijl de vinger op zijn plaats blijft.

وَبَسَطَ يَدَهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى وَقَبَضَ أَصَابِعَ يَدِهِ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى إلَّا الْمُسَبِّحَةَ وَالْإِبْهَامَ وَأَشَارَ بِالْمُسَبِّحَةِ
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ قَالَ: أَخْبَرَنَا الشَّافِعِيُّ قَالَ: أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ مُسْلِمِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَعَافِرِيِّ قَالَ رَآنِي ابْنُ عُمَرَ وَأَنَا أَعْبَثُ بِالْحَصَى فَلَمَّا انْصَرَفَ نَهَانِي وَقَالَ: اصْنَعْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - يَصْنَعُ فَقُلْت: وَكَيْفَ كَانَ يَصْنَعُ؟ قَالَ «كَانَ إذَا جَلَسَ فِي الصَّلَاةِ وَضَعَ كَفَّهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى وَقَبَضَ أَصَابِعَهُ كُلَّهَا وَأَشَارَ بِأُصْبُعِهِ الَّتِي تَلِي الْإِبْهَامَ وَوَضَعَ كَفَّهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى»
[الأم - المجلد ١ - الصفحة ١٣٩]

Imam al-Shafi‘i zei: "Hij plaatst zijn linkerhand plat op zijn linkerdij en sluit de vingers van zijn rechterhand over zijn rechterdij, behalve de wijsvinger en de duim, en hij wijst met de wijsvinger. Malik heeft ons overgeleverd van Muslim ibn Abi Maryam, van ‘Ali ibn ‘Abd al-Rahman al-Ma‘afiri, die zei: Ibn ‘Umar zag mij met steentjes spelen. Toen hij klaar was met het gebed, verbood hij mij dit en zei: ‘Doe zoals de Boodschapper van Allah ﷺ gewoonlijk deed.’ Ik zei: ‘En hoe deed hij dat?’ Hij zei: ‘Wanneer hij in het gebed zat, plaatste hij zijn rechterhand op zijn rechterdij, sloot al zijn vingers en wees met de vinger naast de duim (de wijsvinger), en plaatste zijn linkerhandpalm op zijn linkerdij.’" [Al-Umm - Volume 1 - Pagina 139]

Imam al-Shafi‘i is van mening dat men tijdens de Tashahhud met de wijsvinger moet wijzen.

Latere Shafi‘i-geleerden waren van mening dat de wijsvinger pas aan het einde van de Tashahhud moet worden opgeheven, bij het zeggen van "illa Allah", en vervolgens omhoog gericht moet blijven tot aan de Taslim.

قال ابن هانئ: وسئل: هل يشير الرجل بإصبعيه في الصلاة؟ قال: نعم شديدًا.
["مسائل ابن هانئ" (٣٩٣)]

Ibn Hani’ zei: Hij (Ahmad) werd gevraagd: "Wijst een man met zijn vinger tijdens het gebed (in de Tashahhud)?" Hij zei: "Ja, stevig (of nadrukkelijk)." [Masail Ibn Hani #393]

Imam Ahmad lijkt dezelfde positie te hebben als Imam al-Shafi‘i met betrekking tot de wijsvinger, namelijk dat deze tijdens de Tashahhud uitgestoken dient te worden.

Latere Hanbali-geleerden vermeldden dat het wijzen gebeurt bij het noemen van Allah tijdens de Tashahhud. Dit wordt echter niet expliciet vermeld door Imam Ahmad zelf.