Auteur: Sefiye al-Turkiyyah
Gepubliceerd: 09-02-2026
Geupdate: 22-07-2026
Het is duidelijk dat de islam veel waarde hecht aan de familiebanden en dat de algemene regel is dat ouders geëerd en gehoorzaamd moeten worden. Maar geldt dit ook in het geval van narcistische ouders?
Ervoor kiezen om geen contact meer te hebben met je ouders is een grote beslissing die een ingrijpende verandering in iemands leven kan veroorzaken.
Narcistische ouders brengen hun kinderen vaak op verschillende manieren schade toe door de manier waarop zij naar de wereld kijken. Alles moet om hen draaien, waardoor de rechten en behoeften van hun kinderen vaak worden genegeerd.
Wanneer we dit onderwerp beter onderzoeken, zien we dat narcistische ouders vaak, bewust of onbewust, schadelijk gedrag tegenover hun kinderen vertonen.
Het is niet eerlijk om van iemand te verwachten dat hij of zij misbruik in stilte moet verdragen.
Iedereen heeft het recht om zichzelf te beschermen. Toch blijven mensen vaak stil wanneer het gaat om slachtoffers van narcistisch misbruik, en dat is onrechtvaardig.
Allah doet nooit onrecht aan Zijn schepping. Dit betekent dat ook een kind van narcistische ouders het recht heeft om zichzelf te beschermen.
Maar hoe ziet zelfbescherming eruit binnen de islam in deze situatie? Is het toegestaan om blijvend afstand te nemen van narcistische ouders? Geldt birr al-walidayn (goedheid tegenover ouders) nog steeds wanneer ouders narcistisch en schadelijk gedrag vertonen?
Kort gezegd: slachtoffers van langdurig narcistisch misbruik zijn hun ouders niets verschuldigd. Het zou onrechtvaardig zijn als dat wel zo zou zijn.
Veel moslims met narcistische ouders kiezen ervoor om het contact te beperken, omdat ze zich schamen om de banden volledig te verbreken. Dit kan komen door sociale druk, de moeilijkheid om een leven zonder een ouder te accepteren of angst om zo'n ingrijpende beslissing definitief te maken.
Ze kunnen het gevoel hebben dat ze hun ouders nog steeds financieel moeten ondersteunen of dat ze op zijn minst af en toe contact moeten houden via berichten.
Een kleine groep kiest ervoor om helemaal geen contact meer te hebben, verandert hun telefoonnummer en neemt nooit meer zelf contact op.
Maar hier zit het probleem: als slachtoffers van narcistische ouders altijd verplicht zouden zijn om gehoorzaam en beschikbaar te blijven, ongeacht het misbruik dat zij hebben meegemaakt, waar blijft dan de rechtvaardigheid? In veel gevallen zou dit niets anders zijn dan het in stand houden van schadelijk gedrag.
Ja, als algemene regel geldt dat ouders geëerd en gerespecteerd moeten worden. Maar dit principe geldt niet onder alle omstandigheden.
Moslims worden aangemoedigd om elkaar met respect en goedheid te behandelen, maar we weten dat dit niet betekent dat dit in elke situatie zonder grenzen geldt. Denk bijvoorbeeld aan de volgende voorbeelden:
Als zulke uitspraken duidelijk onrechtvaardig zijn, wat verandert er dan wanneer de dader een narcistische ouder is? Zouden dezelfde principes van rechtvaardigheid dan niet moeten gelden?
Het wordt duidelijk hoe onredelijk het is om van een slachtoffer van narcistisch misbruik te verwachten dat hij of zij alles zomaar vergeeft en negeert. Dit is zowel onnatuurlijk als oneerlijk tegenover het slachtoffer.
Narcistische ouders moeten, net als ieder ander persoon, verantwoordelijkheid dragen voor schadelijk gedrag. Een mogelijk gevolg daarvan kan zijn dat zij geen toegang meer krijgen tot degene die zij hebben gekwetst.
Veel mensen negeren dit principe en roepen in plaats daarvan op tot het zonder voorwaarden blijven eren van narcistische ouders. Daarmee geven zij indirect de boodschap aan slachtoffers dat hun pijn er niet toe doet en dat rechtvaardigheid niet op hun situatie van toepassing is.
Net zoals een vader die zijn dochter seksueel misbruikt zijn recht op toegang tot haar verliest, geldt hetzelfde principe voor een narcistische ouder die een kind door jarenlang manipuleren, pesten en emotionele verwaarlozing tot suïcidale gedachten heeft gedreven. Rechtvaardigheid geldt in elke situatie en omgeving, en familiebanden vormen daarop geen uitzondering.
Het kan niet rechtvaardig zijn dat iemand die langdurig en ernstig misbruik heeft meegemaakt nog steeds loyaliteit of toegang verschuldigd is aan degene die deze schade heeft veroorzaakt, ongeacht wie die persoon is.
De islam roept niet op tot het blindelings eren van ouders, omdat zo'n systeem onrechtvaardig zou zijn. Welke eer verdient iemand die ernstig onrecht pleegt of anderen onderdrukt?
Het is duidelijk dat er situaties zijn waarin ouders door de ernst van de schade die zij hebben veroorzaakt het recht verliezen op dezelfde vorm van eer en toegang tot hun kind.
Iemand die langdurig narcistisch misbruik heeft meegemaakt, is zijn of haar ouders niet automatisch iets verschuldigd. Dit sluit aan bij rechtvaardigheid, omdat het tegenovergestelde zou betekenen dat onrecht wordt toegestaan, en de islam staat geen onrecht toe.
Slachtoffers die ervoor kiezen om de banden met narcistische ouders te verbreken, krijgen vaak kritiek of worden beschaamd door anderen. Dat is niet juist. Zij zouden niet veroordeeld moeten worden omdat zij zichzelf beschermen, hun waardigheid en zelfrespect bewaren en weigeren om misbruik te blijven accepteren.
Er is niets per definitie verkeerd aan het verbreken van contact met narcistische ouders wanneer hun gedrag ernstige psychologische schade heeft veroorzaakt of zelfs heeft geleid tot suïcidale gedachten. Grenzen bestaan ook binnen familiebanden, en ouders staan daar niet boven.
De overtuiging dat iemand onder alle omstandigheden gehoorzaam en respectvol tegenover zijn of haar ouders moet blijven, komt niet overeen met rechtvaardigheid. Zo'n standpunt zou betekenen dat het slachtoffer onrecht moet verdragen — en Allah doet nooit onrecht.
Het is toegestaan om afstand te nemen van een ouder die ernstige lichamelijke, emotionele of psychologische schade heeft veroorzaakt. Als deze mogelijkheid niet zou bestaan, zou dat betekenen dat schadelijk gedrag geen gevolgen heeft en dat slachtoffers geen recht hebben om hun waardigheid en zelfrespect te beschermen.
Geen enkel kind verlangt ernaar om geen contact meer te hebben met zijn of haar ouders. Maar in sommige situaties wordt dit de enige overgebleven mogelijkheid om iemands waardigheid en eigenwaarde te behouden.
In bepaalde ernstige situaties staat de islam toe dat iemand geen contact meer heeft met een ouder, vanuit het principe van rechtvaardigheid en eerlijkheid. Wanneer ernstige grenzen worden overschreden, kan de dader bepaalde rechten over het slachtoffer verliezen.
Dit principe herkennen we ook in andere situaties. Denk bijvoorbeeld aan:
Wanneer we ons afvragen waarom birr al-walidayn (goedheid tegenover ouders) in zulke situaties niet op dezelfde manier van toepassing is, komt het antwoord uiteindelijk neer op rechtvaardigheid voor het slachtoffer.
Het zou onrechtvaardig zijn om tegen een slachtoffer van seksueel misbruik, ernstige verlating of lichamelijke marteling te zeggen dat hij of zij nog steeds loyaliteit of toegang verschuldigd is aan de ouder. Dit zou het welzijn van het slachtoffer negeren.
Dit laat zien dat er omstandigheden bestaan waarin iemand niet langer dezelfde verplichtingen tegenover zijn of haar ouders heeft.
Narcistische ouders kunnen hun kinderen traumatiseren door middel van:
Sommige mensen geloven dat slachtoffers in zulke situaties nog steeds verbonden moeten blijven met hun narcistische ouders en hen iets verschuldigd blijven. Daarbij wordt echter de ernst van de schade vaak onderschat, omdat langdurig misbruik iemand zelfs tot suïcidale gedachten kan brengen.
Wanneer iemand zo'n punt bereikt, weerspiegelt dit vaak de ernst van het misbruik dat die persoon heeft moeten doorstaan.
Het is algemeen bekend dat slachtoffers van seksueel misbruik, verlating of langdurige lichamelijke marteling suïcidale gedachten kunnen ontwikkelen door de diepe innerlijke schade die zulke ervaringen veroorzaken.
Psychologisch misbruik wordt vaak gebagatelliseerd omdat het minder zichtbaar is, maar dit betekent niet dat de schade minder ernstig is. Elke vorm van schade doet ertoe, en psychologisch misbruik kan soms even schadelijk of zelfs schadelijker zijn dan andere vormen van misbruik.
Het is bekend dat langdurig pesten en emotionele schade kunnen leiden tot suïcidale gedachten vanwege de traumatische gevolgen ervan. Daarom moet psychologisch misbruik worden erkend als een ernstige en echte vorm van schade.
Geen contact meer hebben met je ouders is ontzettend moeilijk, omdat het je dwingt te erkennen dat bepaalde behoeften onvervuld zullen blijven. Dit zijn behoeften die ouders normaal gesproken horen te vervullen, zoals aanmoediging, een gevoel van verbondenheid en steun tijdens moeilijke momenten.
Daarnaast horen ouders liefde te geven. Accepteren dat deze liefde niet beschikbaar is, laat een leegte achter. Deze leegte kan uiteindelijk worden gevuld, maar vaak via een langere en moeilijkere weg.
Deze fase duurt vaak het langst en vraagt veel tijd en inspanning. Slachtoffers zullen momenten meemaken waarin ze instorten en zichzelf daarna opnieuw moeten opbouwen.
De voortdurende afwisseling tussen moeilijke en betere periodes tijdens het herstellen van narcistische ouders is normaal en hoeft niet te worden onderdrukt.
Narcistische ouders laten vaak grote schade achter, maar met de hulp van Allah is herstel mogelijk.
Men rouwt om de realiteit dat het gezin geen oprechte goede bedoelingen had, om het verkeerde geloof dat iedereen van nature goede intenties heeft, en om het verraad van vertrouwen door de mensen die het dichtst bij stonden.
Deze fase omvat gezonde gevoelens van boosheid en verdriet, maar ook vermoeidheid, pijn en emotionele uitputting.
Mensen hebben van nature een behoefte aan biologische verbondenheid. Door het misbruik dat zij hebben ervaren, kan deze behoefte echter niet op de manier worden vervuld zoals zij dat nodig hadden.
Het loslaten van deze behoefte is moeilijk — niet omdat de ouders in staat waren om deze verbondenheid te geven, maar juist omdat zij dat niet konden. Als zij hiertoe wel in staat waren geweest, zou geen contact nooit nodig zijn geweest, omdat ouders die hun kinderen goed behandelen hen niet tot zo'n keuze drijven.
Omgaan met het verbreken van banden met narcistische ouders betekent accepteren dat deze fundamentele behoefte mogelijk niet door de biologische familie zal worden vervuld. Dit vraagt veel zelfacceptatie en het inzicht dat sommige behoeften niet altijd door familie kunnen worden vervuld.
Deze biologische behoefte wordt echter na verloop van tijd vaak minder sterk, vooral wanneer iemand steun en verbondenheid vindt buiten de familie.
Slachtoffers van narcistisch misbruik krijgen vroeg of laat vaak te maken met mensen die de misbruikende ouders verdedigen. Dit zijn vaak broers, zussen, ooms, tantes of neven en nichten.
Mensen die misbruik mogelijk maken, kiezen vaak voor de makkelijkste weg. Dit betekent meestal dat ze de narcistische ouder verdedigen. Ze zijn niet bereid om het persoonlijke verlies te dragen dat kan ontstaan wanneer ze het slachtoffer steunen.
Veelvoorkomende uitspraken van mensen die misbruik mogelijk maken zijn: "Ze bedoelden het niet zo", "Je overdrijft" of "Ouders moeten geëerd worden in de islam."
Zulke reacties ontkennen de ervaringen, pijn en het trauma van het slachtoffer. Hoewel iemand in eerste instantie misschien de neiging voelt om zichzelf uit te leggen, wordt al snel duidelijk dat deze mensen nooit echt voor het slachtoffer zouden opkomen.
Het slachtoffer leert uiteindelijk om zichzelf te erkennen, te onthouden waarom geen contact noodzakelijk was en te beseffen dat deze keuze een vorm van zelfbescherming en zelfrespect is.
Wanneer een slachtoffer ervoor kiest om geen contact meer te hebben, kan diegene zijn of haar telefoonnummer veranderen, verhuizen en een nieuw leven beginnen.
Het voelt alsof er een nieuw hoofdstuk begint: het verleden achterlaten en niet langer toestaan dat het de toekomst beheerst.
Mensen die schade hebben veroorzaakt en het vertrouwen hebben gebroken, worden uit het leven verwijderd, waardoor er geen ruimte meer is voor verdere manipulatie of misbruik.
Dit proces kan plaatsvinden terwijl iemand nog midden in het rouwproces zit. Narcistisch misbruik en verraadstrauma maken vaak duidelijk wat de werkelijke aard van iemands biologische familie is.
Op veel manieren delen mensen met narcistische ouders bepaalde ervaringen met wezen: beiden kunnen tot het besef komen dat zij geen betrouwbare familie hebben om op terug te vallen. Het verschil is dat mensen met narcistische ouders dit vaak pas later in hun leven ontdekken, na herhaaldelijk verraad.
Voor veel slachtoffers kan het beginnen aan een nieuw hoofdstuk vroeg in het herstelproces overweldigend voelen. Maar wanneer zij er volledig klaar voor zijn, gaan zij deze stap vastberaden tegemoet.
Deze bereidheid ontstaat doordat zij zichzelf volledig erkennen en de resterende valse schaamte loslaten die hen eerder tegenhield.
Dit nieuwe hoofdstuk kan bestaan uit het nastreven van een droombaan, het opbouwen van een eigen gezin, tijd doorbrengen met zichzelf en uiteindelijk de persoon worden die zij altijd hadden willen zijn.
Ervaringen uit het verleden bepalen niet langer de toekomst. Het leven begint weer vooruit te bewegen, totdat er nieuwe uitdagingen komen — hoewel de impact daarvan waarschijnlijk niet te vergelijken zal zijn met de intensiteit van wat iemand heeft meegemaakt met narcistische ouders en moeilijke familiedynamieken.
Soms komt de grootste uitdaging niet aan het einde van een reis, maar vormt deze juist de allereerste test die iemand moet doorstaan.
Terwijl de grootvader in zijn oude houten stoel zit en zijn favoriete nieuwsbrief leest in een stille kamer waar alleen het tikken van de klok te horen is, verandert er plotseling iets.
Zijn kleinzoon stormt buiten adem de kamer binnen. Met betraande ogen kijkt hij naar zijn grootvader en probeert hij zijn gedachten te ordenen voordat hij begint te spreken.
De spanning in de kamer wordt voelbaar, alsof de grond zelf begint te trillen en de klok plotseling stopt met tikken.
Kleinzoon: "O grootvader, ik word ernstig slecht behandeld door mijn ouders. Ze maken misbruik van mijn goedheid, pesten mij, kleineren mij op een wrede manier, verbreken steeds opnieuw mijn vertrouwen en zeggen dat ik het niet verdien om te leven en dat ik nooit geboren had moeten worden.
Het heeft mijn mentale toestand diep beschadigd, mij van binnen gebroken en mij suïcidale gedachten gegeven, omdat ik geen uitweg meer zie. Mijn ouders zeggen dat ik verplicht ben om hen altijd te eren, ongeacht wat zij doen.
Mijn dagen voelen als jaren en ik zie geen hoop op verandering. Ik heb steeds geprobeerd mijn aanbidding voor Allah te verbeteren, in de hoop dat Hij mij van deze pijn zou verlossen. Maar mijn ouders blijven mij dag na dag pijn doen. Help mij alstublieft."
De grootvader kijkt zichtbaar geschokt. Het doet hem diep pijn om zijn kleinzoon in zo'n toestand te zien. Hij heeft een sterke band met zijn kleinzoon en wil oprecht dat hij een goed leven leidt en geluk vindt.
Hoewel de grootvader begrijpt dat ouders een hoge positie hebben binnen de islam, beseft hij ook dat dit principe niet blindelings in elke situatie kan worden toegepast. Tegen zijn kleinzoon zeggen dat hij zijn ouders moet blijven eren, zou zijn ervaring ontkennen, de boodschap geven dat zijn pijn er niet toe doet en impliceren dat schadelijk gedrag geen gevolgen heeft alleen omdat iemand een ouder is. Diep van binnen weet hij dat dit niet juist kan zijn.
Hij haalt diep adem voordat hij antwoord geeft. Zijn gedachten gaan verschillende kanten op terwijl hij zorgvuldig zoekt naar de juiste woorden. Na een moment van stilte begint hij te spreken:
"O mijn kleinzoon, ik hou van je en ik geef om je. Ik zie dat je diep gekwetst bent. Ik weet dat je niet in deze toestand naar mij toe zou komen zonder een echte reden. Het doet mij pijn om te horen wat je doormaakt, en ik zal je niet zeggen dat je in een omgeving moet blijven die je blijft beschadigen, want dat zou onrechtvaardig tegenover jou zijn. Je verdient rust en veiligheid, en wat je ervaart doet ontzettend veel pijn. De woorden die tegen jou zijn uitgesproken zijn schadelijk, en zulke woorden kunnen de ziel verwonden van degene die ze hoort. Je vertrouwde op je ouders, maar zij hebben je slecht behandeld. Je keek naar hen op, maar zij hebben je teleurgesteld. Ze zeiden dat zij geëerd moesten worden, maar ze hebben dat principe tegen je gebruikt."
"O mijn kleinzoon, je hebt het recht om jezelf te beschermen, zelfs wanneer de schade van je eigen ouders komt. Allah heeft je niet machteloos achtergelaten tegenover onrecht, want Hij is Rechtvaardig in alle zaken. Laat niemand je anders laten geloven, want Allah doet nooit onrecht aan Zijn schepping. Allah zou je niet bevelen om in voortdurende schade te blijven, omdat jij rust verdient. Hij zou je ook niet bevelen om mensen in je leven te houden die jouw welzijn blijven vernietigen, omdat jij rechtvaardigheid verdient. Het zou niet rechtvaardig zijn als jou werd opgedragen om degenen te eren die jouw hart hebben gebroken."
En we kunnen ons bijna voorstellen dat slachtoffers van narcistisch misbruik zeggen: "Als we maar een grootvader hadden gehad die onze pijn erkende en voor ons opkwam."
Zo'n grootvader hebben zou inderdaad geweldig zijn geweest, en het had het herstelproces enorm kunnen ondersteunen.
Vaak gebeurt het dat wanneer een slachtoffer ervoor kiest om geen contact meer te hebben, de familie zich tegen hem of haar keert. Dit is het moment waarop de ware aard van mensen zichtbaar wordt. Niet elke broer, zus, oom of tante zal om je geven op de manier waarop je had gehoopt, en dat kan een moeilijke waarheid zijn om te accepteren.
Onthoud dat het soms juist het ontbreken van iets wat we zelf nodig hadden, ons kan inspireren om dat aan anderen te geven. Op die manier kunnen gemeenschappen en sterke banden ontstaan die anders misschien nooit zouden hebben bestaan.
Zit je met vragen waar je graag een antwoord op wilt krijgen? Stel jouw algemene of specifieke vraag over de Islam. We staan voor je klaar en geven je binnen 48 uur antwoord.
Vraag stellen
