Wat is een madhab?

Madhab is een Arabisch woordje wat in de Islam naar 'wetschool' refereert. Taalkundig betekent het woordje 'madhab' een pad of een visie die omarmd wordt. Je spreekt het uit als 'medheb'.

De wetschool behandelt alle zaken van jurispudentie (Fiqh) in Islam. Denk bijvoorbeeld aan de regelingen van erfenis, gedrag, voeding en allerlei andere kwesties.

De verschillende madhahib (meervoud van madhab) gebruiken de Koran, Sunnah, consenus (Ijmaa') en analogie bij het vaststellen van een regeling.

Er zijn verschillende madhahib in Islam. Bekende wetscholen zijn: Maliki, Shafi'i, Hanbali en Hanafi.

Een madhab wordt vaak verward met sekte. Er zit een groot verschil tussen de twee, namelijk dat het ene de Fiqh betreft, en het andere de Aqeedah.

Hoe madhahib zijn ontstaan

Na de overlijdenis van de Profeet (ﷺ), verspreidden de Sahaba zich naar verschillende plekken van de Arabische landen. Eenmaal de Sahaba zich verspreidden, kwamen er verschillende vragen van inwoners.

Verschillende vragen en situaties kwamen naar voren, waarbij de metgezellen daarop moesten antwoorden. Dat deden ze middels de Koran en Sunnah. Gaven die twee bronnen geen antwoord op een situatie? Dan schakelden zij over naar consensus (Idjmaa') en analogie (Qiyas).

De gebieden verschilden dus van regelingen, doordat de metgezellen van elkaar verschilden bij het geven van een oordeel. De studenten van de metgezellen (Tabi'in) leverden de meningen en oordelen van hun docenten over. Door deze overleveringen waren de wetscholen die erná kwamen op de hoogte van de verschillen in Fiqh.

Begin van de wetscholen

De verschillende wetscholen zetten zichzelf in om de correcte oordeel over een kwestie te vinden. Dit deden ze door de oordelen van metgezellen naast elkaar te zetten en te onderzoeken. Bevonden ze een mening als correct? Dan werd het in de madhab opgenomen. Je kunt een wetschool dus zien als een compilatie van Fiqh.

De wetscholen hebben ook verschillende oordelen opgenomen waar geen verschillen in bestaan. Deze zijn de algemene regelingen zoals het verrichten van smeekbedes, verplichting van het gebed, dragen van een Hijab en andere zaken.

Volgen van een madhab

Misschien heb je meegekregen dat het volgen van een madhab verplicht is. Maar is het écht verplicht om er één te volgen?

Het is in de Islam niet verplichtgesteld om een specifieke madhab te volgen. De grote reden hiervan is omdat het blindelings volgen niet is toegestaan. En dit geldt ook bij Fiqh. De wetscholen kunnen namelijk ook fouten maken.

Van elke moslim wordt verwacht dat hij of zij de waarheid achterhaald alvorens ze iets volgen. De madhabs verschillen van mening over bepaalde kwesties. En dan is het de bedoeling om de meningen naast elkaar te zetten, en te onderzoeken. Welke mening dan correct is, volg je. Ookal zou dit een andere madhab zijn waar je minder neiging naar hebt.

Waarschuwing van de wetscholen over blind volgen

De madhabs hebben duidelijk gemaakt dat ze niet blind gevolgd dienen te worden. Ze zijn namelijk niet perfect. De correctheid van een mening dient dus onderzocht te worden. En dat doe je middels de Koran, Sunnah of Ijmaa' van de metgezellen.

Bekijk de bewijzen die een specifieke wetschool bij een oordeel geeft. Zijn de bewijzen sterker dan van de andere madhahib? Dan volg je die.

Abu Hanifah zei: "Het is verkeerd voor iemand om onze mening te accepteren als hij niet weet waar we die vandaan hebben gehaald." [I‘lam al-Muwaqqi‘in 3/470]

Malik ibn Anas zei: "Welzeker, ik ben maar een mens. Soms heb ik gelijk, en op [andere] tijden vergis ik me. Dus kijk naar mijn uitspraken: wat overeenkomt met het Boek en de Soennah, accepteer het; wat het ook tegenspreekt, laat het los." [Jami‘ Bayan al-‘Ilm nr. 1435]

Muhammad ibn Idris al-Shafi'i zei: "Volg mij niet blind." [Adab al-Shafi‘i p.51 van Ibn Abi Haatim]

Ahmad ibn Hanbal zei: "Volg Malik, Awza'ee of dergelijke niet blind, maar neem van de overleveringen." [Masail p. 277 van Abu Dawud]

Toeschrijven aan een bepaalde madhab

Het is dus vanwege de bovenbenoemde redenen duidelijk om het blind volgen van de madhahib te voorkomen. Het komt weleens voor dat mensen zichzelf vernoemen naar een bepaalde madhab.

Denk bijvoorbeeld aan benamingen als: Hanbali, Maliki, Shafi'i etc. Deze benamingen zijn dus eigenlijk niet correct, omdat het volgen van een specifieke madhab niet juist is.

Het is niet van Islam om jezelf tot een bepaalde madhab toe te schrijven. Dit wordt daarom ook gezien als een innovatie (Bid'ah).

De verschillende madhahib

In de Islam zijn verschillende wetscholen ontstaan. Wetscholen als: Maliki, Hanbali, Shafi'i zijn bekend. Maar zo heb je ook wetscholen die minder bekend zijn, zoals: Thawri, Awza'ee, Layth en anderen.

Door de tijd zijn er vier voornaamste madhabs gekozen door mensen. Het is dus niet zo dat alleen die bestaan, maar dat die meestgevolgd worden.

Sommigen zien de voornaamste madhabs als vijf, waaronder Dhahiri in voor komt. Deze madhab is niet zo bekend, omdat het best laat is ontstaan. Ook zijn de aanhangers ervan weinig.

1. Hanafi

De wetschool van Abu Hanifa wordt gezien als de eerst opgerichte wetschool. De oprichter, Abu Hanifa, leefde in Kufa (stad in Irak) en was Perzisch van oorsprong. De madhab is meest bekend in grote delen van Azië. In landen als India, Pakistan en Turkije wordt deze wetschool het strictst gevolgd.

Velen die zich aan de madhab toeschrijven hebben geen Soenitische achtergrond. Zo zijn ze vaak van de groeperingen: Murjiah, Dheobandi, Ash'ari of Maturidi.

Deze groeperingen komen voor door waarin de madhab meest aanwezig is. Van de Murjiah volgelingen van Hanafi madhab nemen ze hun geloofsleer van de oprichter, Abu Hanifa.

De madhab staat bekend om haar veelvuldige gebruik van Qiyas (analogie) en Raiyy (mening). Hierdoor ontstonden in de wetschool veel verschillen met dat van de wetscholen die later kwamen (die Koran en Sunnah vooraan hadden staan).

2. Maliki

De wetschool van Malik ibn Anas (Imam Malik) kwam direct na die van Abu Hanifa. Imam Malik leefde in Medina en was Arabier van oorsprong. Hij onderscheidde zich met andere wetscholen door de gewoontes van Medina als bewijs te nemen. Hij nam zijn Fiqh over van de geleerden van Medina, die studenten van Sahaba waren.

Maliki madhab verspreidde zich twee eeuwen later naar het noorden van Afrika. Denk bijvoorbeeld aan landen als Marokko, Algerije, Tunesië en zelfs delen van Egypte.

Velen onder de Maliki madhab aanhangers zijn Ash'ari en Soefist in geloofsleer. Dat stamt niet af van de madhab zelf. Die groeperingen zijn voornamelijk bekend in Marokko.

3. Shafi'i

De wetschool van Muhammad ibn Idris Al-Shafi'i (Imam Shafi'i) kwam direct na die van Imam Malik. Imam Shafi'i is student van Imam Malik, en leraar van Imam Ahmad.

Imam Shafi'i was een Arabier en reisde op latere leeftijd naar verschillende gebieden. Hij vestigde zich uiteindelijk in Egypte. Hij stond bekend om zijn sterke houvast van de bronnen.

Shafi'i madhab komt voornamelijk voor in Indonesië, Yemen en Egypte. Volgelingen van de Shafi'i madhab zijn net als de Maliki madhab, voornamelijk Ash'ari in geloofsleer. Dit komt vanwege de gebieden waar zijn madhab in aanwezig is.

4. Hanbali

De wetschool van Ahmad ibn Hanbal (Imam Ahmad) kwam direct na die van Imam Shafi'i. Het maakt zo ook de laatste madhab van de laatste drie generaties van Islam.

Imam Ahmad kwam van Baghdad (stad in Irak) en was een Arabier die door zijn leven naar verschillende gebieden reisde. Hij had verschillende studenten die hij lesgaf, waaronder Bukhari, Tirmidhi, Abu Dawud en anderen.

Hanbali madhab komt voornamelijk voor in Saoedië Arabië, Qatar en Syrië. Velen onder de volgelingen noemen zichzelf Salafi in geloofsleer.

Belang van een madhab

Met de vestiging en aanwezigheid van een madhab kun je overzichtelijk kijken wat regelingen van een specifieke situatie zijn.

Zonder een madhab zou dat betekenen dat je zelf op zoek zou moeten gaan wat een regeling is. En dat vereist een lange tijd aan onderzoek, moeite en expertise.

De verschillende wetscholen hebben zich verdiept in Fiqh (jurispudentie). In de Islam is het vak van jurispudentie een grote wetenschap. Zo dien je bij Fiqh de context en begrip van een bron volledig te weten.

Met inzet van de madhahib kun je nu dus gewoon in een verzameling meteen de regelingen bekijken. Dat is dan gunstig als je de expertise niet hebt om erin te kunnen duiken.

Het is dus niet mogelijk om zelf zaken als halal of haram te verklaren. Hierbij vereis je diepe kennis van jurispudentie om zulke uitspraken te kunnen maken.

Abu Athari schrijft over basisprincipes binnen de Islam. Hij zet zijn kritische en goed onderzochte wijze in om de correcte kennis te verspreiden.

Heb je vragen over de Islam?

Zit je met vragen waar je graag een antwoord op wilt krijgen? Stel jouw algemene of specifieke vraag over de Islam. We staan voor je klaar en geven je binnen 48 uur antwoord.

Vraag stellen